आशीर्वाद आणि आदेश

प्रस्तावना आपली भूमिका स्पष्ट शब्दांत मांडते: हा “परमपूज्य श्री चरणाश्रित बाबा यांनी लिहिलेल्या” एका पुस्तकाचा अनुवाद आहे, ज्यात “श्री श्री बाबांनी धर्माची काही गूढ तत्त्वे प्रकट केली आहेत आणि काही नियम घालून दिले आहेत.” ही कथा नव्हे, शिकवण आहे — भक्ती-साधना नेमकी कोठे चुकते, आणि दोष बहुधा आदर्शात नसून साधकातच का असतो, याचे निदान करणारी प्रकरणे.

आत काय आहे

पुस्तकाचा मध्यवर्ती युक्तिवाद

सुसंवाद हे प्रकरण सुरुवातीलाच पुस्तकाची खरी काळजी मांडते: “सुसंवाद हा सृष्टीचा स्वाभाविक गुण आहे. सृजित प्राण्यांच्या भौतिक देहातील तत्त्वे विस्कळीत झाली, तर त्यांचा नाश होणार हे उघड आहे” — आणि पुस्तक म्हणते, हेच आंतरिक जीवनालाही लागू पडते. माणसाला काहीही साध्य व्हायचे असेल तर मन, बुद्धी, चित्त, अहं आणि इंद्रिये यांनी एकमेकांना साथ द्यायला हवी; जेथे ती वेगवेगळ्या दिशांना ओढतात, तेथे आध्यात्मिक जीवन अपयशी ठरते — ध्येय चुकीचे होते म्हणून नव्हे, तर साधक स्वतःच स्वतःविरुद्ध विभागलेला होता म्हणून.

मानस योग — मनाचा योग — हा विचार आणखी पुढे नेतो: “जीवाने नेहमीच आपल्या आवडीनुसार धर्माचे ध्येय गाठण्यासाठी साधना स्वीकारली आहे,” तरीही तो पोहोचत नाही, कारण धर्म आणि ईश्वर हे खरे तर मनाचे विषय आहेत, आणि पुस्तक ठामपणे सांगते की खरी साधना तेथेच व्हायला हवी.

लेखक कोण

लेखकाचे श्रेय “त्यांच्या पावन चरणी एक शरणागत” या नावाने दिले आहे — हे श्री चरणाश्रित बाबा यांचे टोपणनाव आहे; तेच महेन्द्र महाराज, ज्यांच्या निबंधांतून परिचयामृत बनले आहे आणि ज्यांचे आत्मचरित्रात्मक अनुपम कृपा हेही या शेल्फवर आहे. हे पुस्तक त्या दोहोंपेक्षा कमी वैयक्तिक आहे — आठवणींपेक्षा शिकवणीच्या पुस्तिकेच्या अधिक जवळ — आणि प्रस्तावनेनुसार “स्वतः श्री बाबांच्या विनंतीवरून” इलाहाबाद विद्यापीठातील निवृत्त प्राध्यापक बी.सी. दास यांनी त्याचा इंग्रजीत अनुवाद केला.

तुम्ही प्रत्यक्षात काय वाचत आहात

• ही “आशीर्वाद और आदेश” ची इंग्रजी आवृत्ती आहे, बी.सी. दास यांनी अनुवादित केलेली; हिन्दी मूळासोबत नव्हे, तर स्वतंत्र इंग्रजी आवृत्ती म्हणून दिलेली.
• सारांशात म्हटल्याप्रमाणे, ती कोणत्याही परंपरेच्या आत किंवा बाहेर असलेल्या कोणासाठीही लिहिली आहे — केवळ आधीपासूनच्या भक्तांना उद्देशून नव्हे.

कुठून सुरुवात करावी हे ठरवत असाल तर

कथेऐवजी शिकवण हवी असेल तर हे वाचा — परंपरेच्या एका मध्यवर्ती लेखकाकडून, भक्ती-साधना प्रत्यक्षात कोठे अपयशी ठरते यावर थेट मार्गदर्शन.

महेन्द्र महाराजांना गुरु म्हणून वाचण्यापूर्वी एक व्यक्ती म्हणून भेटायचे असेल, तर आधी परिचयामृत किंवा अनुपम कृपा वाचा; हे पुस्तक कोणताही परिचय गृहीत धरत नाही आणि देतही नाही.